Tag Archives: #curating

ΤΕΥΧΟΣ #6 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2017

ITT06-EXOF

Το περιοδικό Ιστορία της τέχνης -το μοναδικό στη χώρα μας περιοδικό ακαδημαϊκού και ερευνητικού προσανατολισμού με εξειδίκευση στην ιστορία και τη θεωρία της τέχνης από την Αναγέννηση έως τις μέρες μας- φτάνει στο έκτο τεύχος του (Καλοκαίρι 2017). Πεδίο ανεξάρτητου επιστημονικού διαλόγου, απευθύνεται ταυτοχρόνως και στο συνεχώς αυξανόμενο κοινό των φιλότεχνων, στους φοιτητές, στους καλλιτέχνες, στους συλλέκτες, στους επαγγελματίες του χώρου (επιμελητές μουσείων, χώρων τέχνης, πολιτιστικών φορέων και ιδρυμάτων) και γενικότερα σε όλους εκείνους που επιθυμούν να προσεγγίσουν τα καλλιτεχνικά φαινόμενα με έναν έγκυρο και ουσιαστικό τρόπο αλλά και να ενημερωθούν κριτικά για τις νέες εκδόσεις, τις επιστημονικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, τις εκθέσεις και τα συνέδρια που πραγματοποιούνται εντός και εκτός Ελλάδας.

Στο τεύχος #6, όπου δίνεται έμφαση στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης αλλά και στη σχέση λαϊκής και μοντέρνας καλλιτεχνικής έκφρασης, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ένα άρθρο για τις αυτοπροσωπογραφίες της Θάλειας Φλωρά Καραβία, μιας από τις πιο σημαντικές Ελληνίδες ζωγράφους, οι «Αφορισμοί» του Έλληνα «εξπρεσιονιστή» Γιώργου Μπουζιάνη, το καταστατικό της Ελληνικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας εν Ρώμη (1865), ένα κείμενο για το περίφημο σπίτι του χτίστη Ροδάκη στην Αίγινα, σημείο αναφοράς για πολλούς αρχιτέκτονες, Έλληνες και μη, ως προεικόνιση των αιτημάτων της μοντέρνας αρχιτεκτονικής καθώς και μια εκτενής έρευνα σχετικά με την υποδοχή του έργου του Θεόφιλου στην Ευρώπη (και τους μύθους που τη συνοδεύουν). Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζεται και η πορεία του γερμανικού κινήματος εφαρμοσμένων τεχνών στις αρχές του 20ού αιώνα που συνδέεται με ό,τι θα μπορούσε να αποκληθεί «κρίση της διανοητικής εργασίας». Στο παρόν τεύχος επίσης, μεταφράζεται για πρώτη φορά ένα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά κείμενα του κορυφαίου των εικονολόγων Erwin Panofsky, με τίτλο «H προσωπογραφία των Arnolfini» του Jan van Eyck, που αφορά έναν από τους πλέον πολυσυζητημένους ‒και μυστηριώδεις‒ πίνακες της δυτικής παράδοσης, συνεχίζεται η δημοσίευση του δεύτερου και τρίτου από τα περίφημα Προοίμια των Βίων του Giorgio Vasari, ενώ μεταφράζεται, για πρώτη επίσης φορά, η ανάλυση από τον κοινωνικό στοχαστή Pierre-Joseph Proudhon του έργου Οι λατόμοι του Courbet, παράλληλα με την απόφαση του Στρατοδικείου των Βερσαλλιών για την καταδίκη του ζωγράφου εξαιτίας της δράσης του στην παρισινή Κομμούνα του 1871. Φυσικά, η κριτική παρουσίαση σημαντικών εκθέσεων και η βιβλιοκριτική αποτελούν, σε ιδιαίτερη έκταση αυτή τη φορά, ένα από τα πλέον σημαντικά τμήματα του περιοδικού.

[Το τεύχος #6 θα βρίσκεται στα σημεία πώλησης από τις 20 Ιουνίου 2017.]

Advertisements

ΤΕΥΧΟΣ #5 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2016

ITT05-EXOF_01LOW

Κυκλοφόρησε το πέμπτο τεύχος του περιοδικού Ιστορία της τέχνης (καλοκαίρι 2016). Πρόκειται για το μοναδικό στη χώρα μας περιοδικό ακαδημαϊκού και ερευνητικού προσανατολισμού με εξειδίκευση στην ιστορία και τη θεωρία της τέχνης από την Αναγέννηση έως τις μέρες μας. Το περιοδικό, ένα πεδίο ανεξάρτητου επιστημονικού διαλόγου, απευθύνεται ταυτοχρόνως και στο συνεχώς αυξανόμενο κοινό των φιλότεχνων, στους φοιτητές, στους καλλιτέχνες, στους συλλέκτες, στους επαγγελματίες του χώρου (επιμελητές μουσείων, χώρων τέχνης, πολιτιστικών φορέων και ιδρυμάτων) και γενικότερα σε όλους εκείνους που επιθυμούν να προσεγγίσουν τα καλλιτεχνικά φαινόμενα με έναν έγκυρο και ουσιαστικό τρόπο αλλά και να ενημερωθούν κριτικά για τις νέες εκδόσεις, τις επιστημονικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, τις εκθέσεις και τα συνέδρια που πραγματοποιούνται εντός και εκτός Ελλάδας.

Στο τεύχος #5 (Ιούνιος 2016) περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ένα κείμενο για τον διεθνούς φήμης αμερικανό καλλιτέχνη Matthew Barney και το πολύκροτο έργο του Cremaster Cycle, μια αποτίμηση του ρόλου του γλύπτη Γιάννη Παππά ως διευθυντή της ΑΣΚΤ, η δημοσίευση ενός αρχείου που αναδεικνύει το έργο του άγνωστου έως σήμερα καλλιτέχνη ελληνικής καταγωγής Δημητρίου Αναστασάτου, μια εκτενής αναφορά στο θεώρημα της «βελτιωμένης βυζαντινής ζωγραφικής», μια κριτική παρουσίαση της θεωρίας περί ιστορίας της τέχνης ως Bildwissenschaft γραμμένη από τον κορυφαίο γερμανό ιστορικό τέχνης Horst Bredekamp, η παράδοξη ιστορία μιας πλαστής Δανάης του El Greco, μια προσωπική μαρτυρία για τους έλληνες ιστορικούς της τέχνης στο Παρίσι του ’60, τα τρία περίφημα Προοίμια των Βίων του Giorgio Vasari, ένα κείμενο του 17ου αιώνα για την κηδεία του ιταλού ζωγράφου Agostino Carracci στην Μπολόνια, οι επιστολές του Bronzino και του Μιχαήλ Αγγέλου προς τον Benedetto Varchi όπου διατυπώνονται οι απόψεις τους για τη σχέση ζωγραφικής και γλυπτικής (paragone), η πρώτη θεωρητική υποστήριξη της Κρήνης του Marcel Duchamp, του σημαντικότερου ίσως εικονοκλαστικού έργου του 20ού αιώνα, και, φυσικά, βιβλιοκριτική και κριτική παρουσίαση σημαντικών εκθέσεων και επιστημονικών συνεδρίων.

Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων // Για τον Νικόλαο Κάλας #callforpapers

Για τον Νικόλαο Κάλας: Διεθνές Συμπόσιο

Αθήνα, 21-22 Οκτωβρίου 2016

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

 

Ποιητής, κριτικός, θεωρητικός της τέχνης, επιμελητής εκθέσεων – ο Νικόλαος Κάλας αυτοχαρακτηριζόταν «νομάς σοφός». Σε διαρκή επαφή με την αιχμή της πρωτοπορίας στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, το πολυσχιδές και διεπιστημονικό γραπτό έργο του πηγάζει από ένα ευρύ φάσμα ενασχολήσεων: τη διαμόρφωση του ελληνικού μοντερνισμού, τη σχέση τέχνης και πολιτικής, τον υπερρεαλισμό, τους πρωτόγονους πολιτισμούς, την ανθρωπολογία, την Pop Art, το πορτογαλικό μπαρόκ, το έργο του Hieronymus Bosch (αντικείμενο του magnum opus του Κάλας, που παραμένει ανέκδοτο).

Με σημείο εκκίνησης τις πολιτικές διαμάχες και τις πολεμικές που σηματοδότησαν τον ελληνικό μεσοπολεμικό μοντερνισμό, ο Νικόλαος Κάλας, πολύγλωσσος και κοσμοπολίτης, συντάχθηκε με τις θεωρητικές αναζητήσεις και πολιτικές θέσεις του André Breton στο Παρίσι στο τέλος της δεκαετίας του 1930, όπου και εξέδωσε τη θεωρητική μελέτη Foyers d’Incendie [Εστίες Πυρκαγιάς]· ο Breton αναγνώρισε στον Κάλας ένα από τα πιο λαμπρά πνεύματα της εποχής του και, λίγο αργότερα, από την έναρξη του δεύτερου παγκoσμίου πολέμου, ο Κάλας αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους διαύλους επικοινωνίας των υπερρεαλιστών με πρωτοποριακούς κύκλους καλλιτεχνών και κριτικών στη Νέα Υόρκη. Τη μεταπολεμική περίοδο, ο Κάλας δραστηριοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη κυρίως ως τεχνοκριτικός, συνεργάστηκε με ποιητές όπως ο William Carlos Williams, επιμελήθηκε εκθέσεις και διατηρούσε επαφή με συλλέκτες και γκαλερίστες όπως η Peggy Guggenheim, η Marian Goodman και ο Αλέξανδρος Ιόλας, καθώς και με καλλιτέχνες όπως ο Barnett Newman, ο Jasper Johns, ο Robert Rauschenberg, ο John Cage και ο Marcel Duchamp.

Το συμπόσιο αυτό απευθύνεται σε ερευνητές από τα πεδία της ιστορίας και θεωρίας της τέχνης, της λογοτεχνίας, της θεωρητικής σκέψης και των εικαστικών τεχνών, και επιδιώκει να παρουσιάσει νέες προσεγγίσεις στο πολυσχιδές έργο του Κάλας, αλλά και να αναδείξει πτυχές που έχουν είτε παραγνωριστεί είτε ελάχιστα μελετηθεί. Το συμπόσιο στοχεύει σε μια πολύπλευρη αποτίμηση, που θα απηχεί τη διεπιστημονικότητα του ίδιου του Κάλας.

Οι διοργανωτές προσκαλούν σε υποβολή προτάσεων για εισηγήσεις (διάρκειας 20’) στις παρακάτω θεματικές περιοχές:

Το πρώιμο έργο του Κάλας στα ελληνικά

Το ποιητικό έργο του Κάλας

Η πολιτική σκέψη και δράση του Κάλας

Ο Κάλας και η ψυχανάλυση: η επίδραση της ψυχανάλυσης στην ποίηση και στην τέχνη

Ο Κάλας και ο υπερρεαλισμός, σε συνάρτηση με τον εκλεκτικισμό της σκέψης του

Οι σχέσεις του Κάλας με την εικαστική σκηνή των ΗΠΑ την περίοδο του ψυχρού πολέμου

Οι σχέσεις του Κάλας με τους καλλιτέχνες του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, τον Barnett Newman και άλλες αναδυόμενες μορφές στην εικαστική σκηνή της Ευρώπης και των ΗΠΑ, όπως ο Jasper Johns, ο Marcel Broodthaers, η Chryssa, ο Takis, ο George Brecht, το κίνημα Fluxus, ο John Cage κ.ά.

Τα δημοσιευμένα κείμενά του σε περιοδικά τέχνης όπως το View, το Tigers Eye, το Artforum, τοArt Magazine, κ.ά.

Η αρθρογραφία του στο Village Voice

Το διδακτικό και εκπαιδευτικό έργο του Κάλας

Οι επιδράσεις από το χώρο της ανθρωπολογίας και οι συνεργασίες του με τη Margaret Mead και τη Ruth Benedict

Οι σχέσεις του με τον André Breton, τον Georges Bataille και το Collège de sociologie

Η συλλογή έργων τέχνης του Κάλας

Επιμέλειες εκθέσεων και οι δραστηριότητές του ως καλλιτεχνικού διευθυντή

Οι συνεργασίες του με την Peggy Guggenheim, τη Marian Goodman, τον Lawrence Alloway και

άλλους ιδιοκτήτες γκαλερί, επιμελητές και συλλέκτες

Το ανέκδοτο magnum opus για τον Hieronymus Bosch

Το ενδιαφέρον του για το μπαρόκ

Ο Κάλας σε αντίστιξη με το πνεύμα του καιρού του: η γενεαλογία της σκέψης του και οι εκλεκτικές συγγένειες με μορφές της δυτικής σκέψης, από τον Παύλο έως τη γενιά των Beat ποιητών

Το συμπόσιο θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο μιας σειράς εκδηλώσεων που θα περιλαμβάνουν εικαστικές εγκαταστάσεις σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών, καθώς και σειρά εργαστηρίων ανοιχτών και στο ευρύ κοινό. Όλες οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν υπό την αιγίδα τουΤμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών.

Την εναρκτήρια διάλεξη θα δώσει η Mary Ann Caws, Διακεκριμένη Καθηγήτρια Αγγλικής, Γαλλικής Φιλολογίας και Συγκριτικής Γραμματολογίας, The Graduate School of the City University of New York με την υποστήριξη του Terra Foundation for American Art.

 

Οι προτάσεις καθώς και σύντομο  βιογραφικό σημείωμα (150 λέξεων) πρέπει να υποβληθούν ηλεκτρονικά στη διεύθυνση regardingnicolascalas@gmail.com

Προθεσμία υποβολής προτάσεων: 30 Απριλίου 2016

Γλώσσες του συνεδρίου: Αγγλικά και Ελληνικά

 

Διοργανωτές

Σταματίνα Δημακοπούλου ‒ επίκουρη καθηγήτρια Αμερικανικής Λογοτεχνίας και Πολιτισμού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Βασιλική Κολοκοτρώνη ‒ καθηγήτρια Αγγλικής Λογοτεχνίας, Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης

Ειρήνη Μαρινάκη ‒ ιστορικός τέχνης, διδάκτωρ, Τhe London Consortium, University of London

Τερέζα Παπαμιχάλη ‒ εικαστικός, υποψήφια διδάκτωρ, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Βαρσοβίας

Κωνσταντίνος Στεφανής ‒ ιστορικός τέχνης, Συλλογή Φινόπουλου, Μουσείο Μπενάκη·· διδάκτωρ, Τhe London Consortium, University of London.

Το συμπόσιο θα διεξαχθεί στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών σε συνεργασία με τον Βασίλη Βλασταρά.

(for English press here)

Regarding Nicolas Calas – An International Symposium #callforpapers

Regarding Nicolas Calas

*An International Symposium

Athens School of Fine Arts, National and Kapodistrian University of Athens

21-22 October 2016

 

Poet, critic, curator, and theoretician Nicolas Calas’s work spanned the formation of modernism in Greece, the theoretical and political orientation of French Surrealism in the late 1930s, Surrealism’s American interlude in the 1940s, and the directions of postwar art in the US. This symposium seeks to open Calas’s theories and practice to a broader public and invites proposals from scholars and creative artists to reflect upon the contexts of his theoretical, critical, poetic output, as well as his curatorial practice and involvement within the art world. Addressing this important yet for a time neglected or mythologised figure of the transcontinental avant-garde, this symposium aims to reappraise Calas and present new work on under-researched angles and hitherto unexplored connections with artists, critics, and scholars of his own time. The intention is to explore the important interfaces of Calas’s writings on art, theory, his poetry and politics, and engage with him as a ‘nomadic sage’ moving across and within different cultures and critical idioms.

 

Parallel events will also comprise a series of workshops and an exhibition that will be hosted at the Athens School of Fine Arts. The workshops will be organised under three thematic clusters, poetics, politics, paradox, and will invite practicing artists who work in different media to respond to the diverse contexts of Calas’s work and engage with The Elena and Nicolas Calas archive that is held in The Nordic Library in Athens. The symposium will coincide with the opening of the exhibition that will present work produced in the workshops.

 

Plenary speaker: Mary Ann Caws, Distinguished Professor of Comparative Literature, English and French, The Graduate School of the City University of New York

Please send proposals (250 words) for 20-minute papers together with a short bio note to regardingcalas@gmail.com by April 30, 2016.

 

Possible lines of enquiry ‘regarding Nicolas Calas’ may include:

 

  • Politics, poetry and psychoanalysis and their influence on Calas’s thought and practice
  • Surrealist affinities and Calas’s eclecticism and unique voice

The American art scene during the Cold War

  • The contexts of Abstract Expressionism, Calas’s participation at The Club, his exchange with Barnett Newman and other up-and-coming artists of the European and American art scenes such as Jasper Johns, Marcel Broodthaers, Chryssa, Takis, George Brecht, Fluxus, John Cage et al.
  • Calas’s writings for art magazines such as View, Tiger’s Eye, Artforum, Art Magazine et al.

Calas in the Village Voice

  • Calas as educator
  • The influence of anthropology and his collaborations with Margaret Mead and Ruth Benedict
  • Calas’s relation to Breton
  • Calas’s relation to Bataille and the Collège de sociologie
  • Calas as collector, curator and art director of various galleries, including his close relationship with Peggy Guggenheim, Marian Goodman, Lawrence Alloway,  and other gallerists, curators and collectors
  • His unfinished magnus opus on Hieronymus Bosch
  • Calas across and against the grain: affiliations and genealogies from St Paul to the Beats
  • Calas and the baroque

 

Regarding Nicolas Calas is organised by Mata Dimakopoulou, (National and Kapodistrian University of Athens), Vassiliki Kolocotroni, (University of Glasgow), Irini Marinaki, (Art Historian, Phd in Art History, Τhe London Consortium, University of London), Tereza Papamichali, (Phd candidate in Fine Art, Academy of Fine Arts in Warsaw), Konstantinos Stefanis, (Art Historian, Finopoulos Collection, Benaki Museum, Phd in Art History, Τhe London Consortium, University of London), Vassilis Vlastaras (Athens School of Fine Arts)

(for Greek press here)

 

The Museum in the Global Contemporary – Debating the Museum of Now

Museum Studies at Leicester 50th Anniversary Conference

20-22 April 2016

The Museum in the Global Contemporary: Debating the Museum of Now 

Global Contemporary Draft 3 Programme

Contributors

*This is a general Museum Studies conference. It is not concerned with any single perspective and thus this is an open – and open-minded – call. It might, however, be useful to ground this notion of the ‘global contemporary’ a little. So here are just a few ways to think about it:

The mobility of people and things

Consider the implications and opportunities of our new mobility. We are less culturally isolated and more likely to exist in multicultural societies. But the movement of people has other complexities. We live in an era of human displacement, economic migration and asylum-seeking. Demographic change, social media, and foreign policy have produced threats from rising nationalism to political extremism and global terrorism. Global capitalism has produced new power structures, the evasion of corporate responsibility, neo-colonialism and homogenising cultural change. Museums have faced up to this by being active in building social cohesion and integration, protecting identities, and acting in cultural exchange and cultural diplomacy. Museums have developed new international collaborations, challenged the politics of majority in favour of disenfranchised groups and embraced new forms of collection mobility and access. Museums may rarely work at the level of international headlines but instead can have a powerful effect at community level. What models, innovations, and opportunities exist in this complex mobile world?

Perceptions of ourselves and others

The Global Contemporary is not simply about mobility. It also affects perception. It opens up new influences in the conception, management and business operation of the museum. It has provided a new context for global acts of professionalisation and standardisation, and for the dissemination of models of practice and museological research. It has made museum and heritage practitioners and communities increasingly aware of the uniqueness of specific cultures and the threats posed by globalisation and social change. It has also exposed the damaging consequences of tourism and heritage, and called for new models of engagement. Globally it has been possible to know, and conceive of, the individual in distant cultures. The exotic Other has been displaced. The world has been increasingly humanised. The world is no longer to be read or understood through dominant Western cultural models. There is a new global cultural awareness that situates national minorities in the context of international politics. Global visibility also exposes to a wider audience matters of social injustice, indigenous rights, and racial and religious discrimination. If museums possess a new global visibility to what extent can they disseminate the core values of peaceful and cohesive societies built on local cultural values? To what extent do they offer an alternative worldview to that played out in world politics?

The conceptualisation of performances and audiences

The Global Contemporary also transforms how we think about museum media, audiences and markets. Today, it is possible for the city exhibition to become the global app, the local loans scheme can realise global ambitions, the material collection can be experienced as virtual and augmented reality, the temporary exhibition might seek crowd funding, and so on. The local audience might now be a medium for global reach, as the audience becomes participant and advocate. Museums everywhere now have access to expertise. In a world where few audiences are isolated from world media, how does the role of the local museum change? How does the global potential of a local project affect its conception and scale?

Strange Cities: Athens #sgt #ExhibitionReview

Παράξενες πόλεις: Αθήνα

20 Απριλίου – 28 Ιουνίου 2015

Διπλάρειος Σχολή (πλ. Θεάτρου 3)

1. H Διπλάρειος Σχολή από την οδό Θεάτρου

H Διπλάρειος Σχολή από την οδό Θεάτρου

 

Αν κάτι έχει ενδιαφέρον στις εκθέσεις που πλέον πραγματοποιούνται στην Ελλάδα, είναι σαφώς η –σχεδόν αναπόφευκτη πια– πολυσήμαντη κριτική προσέγγιση που επιβάλλουν. Ίσως επειδή οι καιροί είναι ιδιαίτεροι, ίσως επειδή οι συνθήκες και οι υπάρχουσες δομές είναι ιδιότυπες.

Η έκθεση «Παράξενες πόλεις: Αθήνα» (“Strange Cities: Athens”)[1] διοργανώθηκε από τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση στη Διπλάρειο Σχολή[2].

Έχοντας ήδη γνωστοποιηθεί ότι η Αθήνα θα (συν)υπάρξει έδρα της Ντοκουμέντα του Κάσσελ (“Documenta 14: Learning From Athens”[3]) το 2017, είναι σαφές ότι η πόλη αυτή πλέον αποτελεί ένα καίριο γεωγραφικό και πολιτισμικό σημείο διεθνούς ενδιαφέροντος, στοιχείο που μόνο καλό μπορεί να θεωρηθεί.

Την ίδια αυτή περίοδο στη χώρα έχουν προκύψει πολύμορφα ζητήματα πολιτικής και οικονομικής διαχείρισης σε πολιτιστικούς φορείς, ιδρύματα, μουσεία και οργανισμούς που σχετίζονται με τη σύγχρονη εικαστική σκηνή[4]· για το λόγο αυτό, εκθέσεις όπως οι «Παράξενες Πόλεις: Αθήνα», απαιτούν διττή προσέγγιση, προκειμένου κανείς να είναι δίκαιος και αντικειμενικός απέναντι σε έργα, καλλιτέχνες, αλλά και επιμελητές, συνεργάτες., διοργανωτές. Για το λόγο αυτό, η κριτική αυτής της έκθεσης δεν είναι μία, αλλά στην ουσία δύο: μία προσέγγιση αφορά στα έργα, στο στήσιμο, στη διαχείριση του πεδίου της έκθεσης καθαυτής, ενώ μια δεύτερη αφορά στη διαχείριση της έκθεσης, εντός των συνθηκών της πόλης στην οποία και αναφέρεται.

Η επιμελητική ομάδα Double Decker (Wilhelm Finger, Μελίτα Σκαμνάκη) με έδρα το Λονδίνο, με διεθνή και εδραιωμένη δραστηριοποίηση στο πεδίο των εφαρμοσμένων, κυρίως, τεχνών[5], αποφάσισε να ενεργοποιήσει ένα ενδιαφέρον σκεπτικό, αρχαιολογικής-ανθρωπολογικής βάσης και λογικής: χρησιμοποίησε ‘σπαράγματα’ πολιτισμού, τα οποία –με ποικίλους συνειρμούς– αφορούν στην πόλη της Αθήνας. Πιο συγκεκριμένα, ζητήθηκε από 25 καλλιτέχνες, που ζουν στο εξωτερικό και ποτέ δεν επισκέφθηκαν την Αθήνα, να δημιουργήσουν ένα έργο για αυτήν. Προκειμένου να έχουν αφορμές προσέγγισης της πόλης[6], τους δόθηκε ένα κουτί «ερεθισμάτων», χωρίς ωστόσο καμία εικόνα της Αθήνας. Ειδικότερα, περιείχε τα παρακάτω:

  1. Το ποίημα «Γιασεμί» του Γιώργου Σεφέρη
  2. Δύο κεφάλαια από το βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη Η Αθήνα της μίας διαδρομής
  3. Το τραγούδι «Μια πόλη μαγική» του Μάνου Χατζιδάκι
  4. Το μουσικό κομμάτι «2» του Κωνσταντίνου Βήτα από την ομώνυμη παράσταση
  5. Μια συνταγή για γεμιστά
  6. 12 αρχεία ήχων της πόλης της Αθήνας

Το υλικό βρισκόταν και στη διάθεση του επισκέπτη στην είσοδο της έκθεσης.

Η επιλογή αυτών των «σημείων» της πόλης, με μια πρώτη ανάγνωση, είναι επαρκώς ενδιαφέρουσα, αφενός μεν γιατί φανερώνει τις κατευθύνσεις που ενδιαφέρουν την επιμελητική ομάδα, αφετέρου δε γιατί επιχειρεί να αποτινάξει τις στερεοτυπικές συσχετίσεις με τη συγκεκριμένη πόλη: στέκεται μακριά από τις τυπικές αρχαιολαγνικές ταυτίσεις και ενεργοποιεί μια εκ νέου δυναμική αντιμετώπισης αυτού του εξ-αποστάσεως-εργαστηρίου «έμπνευσης». Επελέγησαν, λοιπόν, 25 και πλέον καλλιτέχνες, που δραστηριοποιούνται σε διάφορα πεδία των εφαρμοσμένων τεχνών και, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια των επιμελητών, έχουν «εμφανείς επιρροές από τη μόδα»[7]. Σε μια δεύτερη ματιά, είναι ευδιάκριτη (όσο, ενδεχομένως και εύλογη) μια αποσπασματικότητα και μια ελαφρότητα, που δεν περνούν απαρατήρητες, ειδικά αν κάποιος παρακολουθήσει και την πορεία και διάρθρωση της έκθεσης με τα έργα που προέκυψαν.

Πιο συγκεκριμένα, οι προσεγγίσεις των καλλιτεχνών –ερμηνείες/μεταφράσεις των ερεθισμάτων που οι επιμελητές πρότειναν– ανταποκρίνονται ιδιότυπα, εντέλει, στο σκεπτικό: στο σύνολό τους τα έργα στέκονται ως απολύτως ελεύθερες μεταφράσεις της ιδέας της Αθήνας, με εμφανές πάντα το ιδίωμα κάθε καλλιτέχνη, όπως π.χ. τα μαγικά κολάζ του Seb Jarnot, οι φωτογραφικές μεταλλάξεις της Amy Friend, τα εντυπωσιακά διαδραστικά έργα της ομάδας Amana, η μινιμαλιστική και τρυφερή φωτογραφική προσέγγιση της Angela Moore.

Συχνά, αυτές οι μεταφράσεις έχουν μια εύλογη ροπή στο να δομούνται πάνω σε στερεότυπα που οι καλλιτέχνες είχαν ήδη σχηματισμένα για την Αθήνα (ίσως για και την Ελλάδα, συνολικότερα), όπως π.χ. το ψηφιακό κολάζ των Craig Redman & Karl Maier, η ευφυής βιντεο-εγκατάσταση του Fernanda Rappa, οι μαγικές εικονογραφήσεις του Tom Radclyffe, ή το χαριτωμένο animation της Emma Löfström.

Προς το τέλος δε, της περιήγησης στην έκθεση, περιμένει μια ευχάριστη έκπληξη τον επισκέπτη, η βιντεο-εγκατάσταση του φωτογράφου Χρήστου Σαρρή: έκπληξη, καθώς δεν αναφέρεται ή διευκρινίζεται με κάποιον τρόπο πουθενά η συμμετοχή του στην έκθεση και ευχάριστη, γιατί πρόκειται για μια ευφυή καταγραφή σκέψεων σχετικά με την Αθήνα, από Έλληνες άλλων περιοχών, που ποτέ δεν την έχουν επισκεφθεί.

Για τον επισκέπτη, ειδικότερα, υπήρχε στο τέλος της διαδρομής κι ένα αυτοσχέδιο στούντιο, προκειμένου να μπει και το κοινό στη διαδικασία να στήσει το δικό του φωτογραφικό σκηνικό, με αφορμή την πόλη της Αθήνας –πάντα με τη βοήθεια των εξυπηρετικότατων εποπτών της έκθεσης.

Το υλικό τεκμηρίωσης (ένα έντυπο χωρίς εκτενείς αναφορές στα έργα, όσο περισσότερο στο σύνολο της έκθεσης και στο πρόγραμμα δράσεων όλης της διοργάνωσης και διαθέσιμο ψηφιακά επίσης στην ιστοσελίδα της διοργάνωσης) ήταν περιορισμένο, ωστόσο για τον επισκέπτη ήταν πολύ βοηθητική η παρουσία κειμένων για κάθε έργο και βιογραφικών στοιχείων για κάθε καλλιτέχνη μέσα στον εκθεσιακό χώρο.

2. Στιγμιότυπο από τον εκθεσιακό χώρο με έργα του Adam Dix_αριστερά και του Kit Miles Studio_δεξιά

Άποψη του εκθεσιακού χώρου με έργα του Adam Dix (αριστερά) και του Kit Miles Studio (δεξιά)

3. Στιγμιότυπο από τον εκθεσιακό χώρο με έργα του Michael Mann

Άποψη του εκθεσιακού χώρου. Διακρίνονται έργα του Michael Mann

Στρέφοντας κανείς την προσοχή στο σύνολο της έκθεσης και στη δομή της, δεν μπορεί παρά να παρατηρήσει ότι η επιμέλεια έχει πολλές ιδιαιτερότητες, άλλοτε λογικές, άλλοτε, όμως, παράδοξες. Πιο συγκεκριμένα, είναι λογικό για έναν χώρο δύστροπο, σε κακή κατάσταση και με απομεινάρια προηγούμενων χρήσεων και εκθέσεων, να σχηματιστεί μια εκθεσιακή διαδρομή, η οποία λειτούργησε αποτελεσματικά: υπήρχαν πάγκοι για ξεκούραστα διαλείμματα, επαρκής και σαφής σήμανση, ευανάγνωστες λεζάντες τεκμηρίωσης των έργων (σε πολύ μεγάλες διαστάσεις). Αλλά και οι παραδοξότητες δεν έλειπαν: οι λευκές μεταλλικές κατασκευές που στήθηκαν, πάνω στις οποίες αναρτήθηκαν πολλά από τα έργα, ήταν εξαιρετικά μεγάλων διαστάσεων και, παρά την προσπάθεια που έγινε να συμπληρώνονται από τμήματα-διαδρόμους λευκού μουσαμά στο δάπεδο, η απόπειρα εντέλει δεν κατασκεύαζε έναν πιο φιλόξενο χώρο. Μπορεί να υπήρξαν πολλοί και ίσως δικαιολογημένοι οι λόγοι μια τέτοιας επιλογής, αλλά στο σύνολό τους δεν ανέδειξαν τα ίδια τα έργα. Σε άλλες περιπτώσεις, πίσω από ένα έργο υπήρχε π.χ. ένα παράθυρο, ένα καλοριφέρ ή ένας χάρτης της Ελλάδας. Παρότι κανείς αντιλαμβάνεται τις δυσκολίες που έχει το στήσιμο μιας έκθεσης σύγχρονης τέχνης σε έναν χώρο όπως αυτός, σαφώς και δινόταν η εντύπωση ότι το κτήριο εντέλει δεν είχε ληφθεί επαρκώς υπόψη ούτε από τους αρχιτέκτονες που ανέλαβαν το σχεδιασμό, ούτε από τους επιμελητές. Παρουσιάστηκαν έργα κατά τρόπο τέτοιο, ώστε συχνά να φωτίζονται και από το εξωτερικό φως της μέρας, από τα μεγάλα παράθυρα του κτηρίου και η ανά περιπτώσεις αντανάκλαση σε εμπόδιζε να δεις το έργο. Για μια σειρά κατασκευών και δομών, που σαφώς φαίνεται να προέκυψαν με αρκετή μελέτη και υψηλό προϋπολογισμό, οι προσδοκίες –εύλογα υψηλές– δεν ικανοποιούνταν.

Ως προς τις τακτικές και τις στρατηγικές της συγκεκριμένης έκθεσης, σαφώς και είναι πολύ σημαντική η πλαισίωσή της από πολλές και καλά προγραμματισμένες δράσεις, πολύμορφη και καλοδομημένη προβολή[8]. Ορισμένες δράσεις διατήρησαν τη λογική της διαδραστικότητας και της εμπλοκής με την πόλη σε επαρκές επίπεδο, όπως π.χ. οι «Αόρατες Διαδρομές» σε συνεργασία με το περιοδικό «Σχεδία», η «Αθήνα των Περιηγητών» σχετικά με περιηγητές προηγούμενων αιώνων, καθώς και όλα τα εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά (μεταξοτυπίας, animation κ.ά.). Άλλες ήταν πιο επιφανειακού χαρακτήρα και πιο ψυχαγωγικής λογικής: το «Φτιάξε το δικό σου ‘βρώμικο’» ή το «Bike Cities: Ποδηλατικές διαδρομές στην Αθήνα που οδηγούν στην έκθεση Strange Cities», θυμίζουν μια προσέγγιση της πόλης τουριστική, που ψηλαφεί μεν ευχάριστα, όμως δεν αγγίζει ουσιαστικά το χαρακτήρα της Αθήνας.

Εντέλει, υπήρξε περισσότερο εμφανής μια εξωραϊστική διάθεση στην προσέγγιση της πόλης, παρά μια προσέγγιση διεισδυτική στην ουσία της. Αυτό το χαρακτηριστικό, καθόλου κακό σε επίπεδο αρχικών προθέσεων, μοιάζει ωστόσο ακατάλληλο και αταίριαστο με τη δεδομένη χρονική περίοδο για τη συγκεκριμένη πόλη, που στέκεται όντως ‘παράξενη’, απέναντι στην παρούσα πραγματικότητα, έχοντας και πολλές ανοιχτές πολιτισμικές και κοινωνικές πληγές.

Δεν είναι, φυσικά, υποχρεωτικό, οι πληγές μιας πόλης να διαφαίνονται μέσα από εκθέσεις εφαρμοσμένων τεχνών. Από την άλλη όμως, δε γίνεται και να κρύβονται «κάτω από το χαλί», με τον εξωραϊσμό ενός ορόφου, στη Διπλάρειο Σχολή, σε μια γειτονιά όπως η πλατεία Θεάτρου (που έχει τη δική της εντελώς διαφορετική ζωή και τον ιδιότυπο χαρακτήρα), μέσα από τη γνώριμη και προβλέψιμη λογική του gentrification στο κέντρο της Αθήνας.

Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών υποστηρίζει την καλλιτεχνική δημιουργία και αυτό ήταν, είναι και θα παραμείνει από μόνο του εξαιρετικά σημαντικό, σπουδαίο και αναγκαίο. Εντούτοις, ίσως είναι σκόπιμο, τα κριτήρια κάθε καλλιτεχνικής παρέμβασης που αναλαμβάνει, ειδικά όταν αυτή στρέφεται στον περίπλοκο αστικό και πολιτισμικό χαρακτήρα μιας πόλης και σε συγκεκριμένες εποχές, να είναι επικεντρωμένα και σε άλλα δεδομένα της πραγματικότητας. Έτσι, θα μπορεί πραγματικά να προσφέρει στην πόλη ουσιαστικά και όχι αποσπασματικά και να επιβεβαιώνει την χορηγική της δράση με μεγαλύτερη διεισδυτικότητα «για την κοινή εμπειρία που λέγεται πόλη», παραθέτοντας τα εύστοχα λόγια της Αφροδίτης Παναγιωτάκου από το χαιρετισμό της στο έντυπο της έκθεσης[9].

Αρετή Λεοπούλου [leopareti@gmail.com]

Ιστορικός τέχνης – Επιμελήτρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη)

 

[1] Πληροφοριακό υλικό στο website της ΣΓΤ: http://www.sgt.gr/gr/programme/event/1834 (Πρόσβαση: 27/05/2015)

[2] Πρβ. και http://www.diplareios.edu.gr/ (Πρόσβαση: 27/05/2015)

[3] Άρθρο της Zoë Lescaze, “Documenta 14 Will Be Held in Athens and Kassel”, ARTnews (online), 06/10/2014: http://www.artnews.com/2014/10/06/documenta-14-will-be-held-in-athens-and-kassel/ (Πρόσβαση: 27/05/2015)

[4] Αρκεί να θυμηθεί κανείς τα διοικητικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα του ΕΜΣΤ μέσα στο χειμώνα του 2014-15 (πρβ. και «Ανοιχτή ρήξη ανάμεσα στο Δ.Σ του ΕΜΣΤ και την Διευθύντρια Αννα Καφέτση», Το Βήμα, 15/10/2014: http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=641549 και Δημήτρης Ρηγόπουλος, «Θα χάσει το ραντεβού και με το 2015 το ΕΜΣΤ;», Καθημερινή, 05/06/2015: http://www.kathimerini.gr/818031/article/politismos/eikastika/8a-xasei-to-rantevoy-kai-me-to-2015-to-emst) ή όσα προέκυψαν μέσα από αλλαγές κυβερνήσεων/υπουργών τον τελευταίο χρόνο, πρβ. και Άντζελα Δημητρακάκη, «Αριστερά και σύγχρονη τέχνη: Προς έναν δημόσιο διάλογο για την ‘πρώτη φορά’», Popaganda.gr, 21.05.2015: http://popaganda.gr/aristera-ke-sigchroni-techni-pros-enan-dimosio-dialogo-gia-tin-proti-fora/ (Πρόσβαση: 22/05/2015)

[5] Πρβ. και το website τους http://www.double-decker.org.uk/profile/

[6] «Ένα κουτί έμπνευσης στάλθηκε στους καλλιτέχνες αυτούς με σκοπό να αφυπνίσει τη φαντασία τους και να την κατευθύνει στους δρόμους μιας πόλης, που κανένας τους δεν έχει δει, αλλά όλοι φέρουν στο φαντασιακό τους» και έντυπο έκθεσης “Η Στέγη στην πλατεία Θεάτρου, Strange Cities: Athens”, 20/04-20/06/2015, Ίδρυμα Ωνάση/Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (χωρίς σελιδαρίθμηση)

[7] Ό.π., έντυπο έκθεσης “Η Στέγη στην πλατεία Θεάτρου, Strange Cities: Athens”

[8] Είναι χαρακτηριστική, της επιτυχημένης προβολής, η πληθώρα εικόνων και πληροφοριών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά την έκθεση και τις δράσεις της π.χ. με τη χρήση του hashtag #ΙΙΕΚ ΔΙΠΛΑΡΕΙΟΣ, π.χ.: https://instagram.com/explore/locations/436607558/ (Πρόσβαση: 21/08/2015)

[9] Πρβ. και πρώτη σελίδα στο έντυπο έκθεσης “Η Στέγη στην πλατεία Θεάτρου, Strange Cities: Athens”, 20/04-20/06/2015, Ίδρυμα Ωνάση/Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (χωρίς σελιδαρίθμηση)

ΤΕΥΧΟΣ #3 ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2014

cover#3

Κυκλοφόρησε το τρίτο τεύχος του περιοδικού Ιστορία της τέχνης (Χειμώνας 2014-2015). Πρόκειται για το μοναδικό στη χώρα μας περιοδικό ακαδημαϊκού και ερευνητικού προσανατολισμού με εξειδίκευση στο πεδίο της ιστορίας και της θεωρίας της τέχνης από την Αναγέννηση έως τις μέρες μας. Το περιοδικό, ένα πεδίο ανεξάρτητου επιστημονικού διαλόγου, απευθύνεται ταυτοχρόνως και στο συνεχώς αυξανόμενο κοινό των φιλότεχνων, στους φοιτητές, στους καλλιτέχνες, στους συλλέκτες, στους επαγγελματίες του χώρου (επιμελητές μουσείων, χώρων τέχνης, πολιτιστικών φορέων και ιδρυμάτων) και γενικότερα σε όλους εκείνους που επιθυμούν να προσεγγίσουν τα καλλιτεχνικά φαινόμενα με έναν έγκυρο και ουσιαστικό τρόπο αλλά και να ενημερωθούν κριτικά για τις νέες εκδόσεις, τις επιστημονικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, τις εκθέσεις και τα συνέδρια που πραγματοποιούνται εντός και εκτός Ελλάδας.

Στο τεύχος #3 (Δεκέμβριος 2014) το περιοδικό διευρύνει τον ορίζοντά του προς μια περιοχή που ανέκαθεν διατηρούσε με την ιστορία των εικαστικών τεχνών μια περίπλοκη σχέση: την ιστορία της αρχιτεκτονικής. Στο παρόν τεύχος περιλαμβάνεται λοιπόν η συναρπαστική ιστορία των CIAM, των Διεθνών Συνεδρίων Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής, κατά την πρώτη –μεσοπολεμική– περίοδο της λειτουργίας τους. Το περιοδικό συμμετέχει επίσης –με κριτική διάθεση– στον εορτασμό του «Έτους Γκρέκο»– φιλοξενώντας ένα κείμενο του καθηγητή Fernando Marías, ενός από τους κορυφαίους μελετητές του έργου του Θεοτοκόπουλου (το κείμενο δημοσιεύεται εδώ για πρώτη φορά). Ακολουθεί μια νέα προσέγγιση για τη σχέση αρχαιολογίας και ιστορίας της τέχνης στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα, ένα κείμενο για τις ελληνικές συλλογές έργων τέχνης στις πρώτες δεκαετίες 20ού αιώνα, μία άγνωστη συνεργασία του Γιάννη Τσαρούχη με το περιοδικό Ερυθρός Σταυρός της Νεότητος, όπου περιλαμβάνεται ίσως το πιο πρώιμα (1927) δημοσιευμένο έργο του, η ελληνική μετάφραση μιας βιογραφίας, είναι η πρώτη, του Μιχαήλ Αγγέλου που έγραψε στα λατινικά ο Paolo Giovio, μια επιστολή (1470) του ζωγράφου Francesco del Cossa στον Δούκα Borso d’Este, τεκμήρια για τη σχέση του Λύσανδρου Καυταντζόγλου με την Ακαδημία του Αγίου Λουκά στη Ρώμη και, φυσικά, κριτική παρουσίαση σημαντικών εκθέσεων και βιβλιοκριτική καθώς και η παρουσίαση πρόσφατων επιστημονικών συνεδρίων. Τέλος, πρέπει να τονισθεί η σημασία μιας πρωτότυπης καταγραφής που περιλαμβάνεται στο παρόν τεύχος: δημοσιεύεται εδώ ο κατάλογος των διδακτορικών διατριβών περί νεότερης τέχνης που υποστηρίχτηκαν σε ελληνικά ΑΕΙ μεταξύ των ετών 1973 και 2013· χαρτογραφείται έτσι για πρώτη φορά αυτό το ειδικό πεδίο όπως προκύπτει από την ακαδημαϊκή έρευνα τα τελευταία 40 χρόνια.

Τη διεύθυνση του περιοδικού έχει ο Νίκος Δασκαλοθανάσης, καθηγητής ιστορίας της τέχνης στην ΑΣΚΤ, ενώ τη συντακτική ομάδα απαρτίζουν ο Παναγιώτης Ιωάννου, επίκουρος καθηγητής ιστορίας της τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, η Τιτίνα Κορνέζου, επίκουρη καθηγήτρια ιστορίας της τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και η Άννυ Μάλαμα, επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης.

Το περιοδικό κυκλοφορεί κάθε χειμώνα και καλοκαίρι από τις εκδόσεις futura και βρίσκεται στα κεντρικά βιβλιοπωλεία όλης της χώρας.