Author Archives: istoriatechnisinfo

Χρήστος Χατζηιωσήφ, Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Γερμανία και η επιστροφή των εθνικισμών

Οι εκδόσεις Βιβλιόραμα σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου του  Χρήστου Χατζηιωσήφ,

Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Γερμανία και η επιστροφή  των εθνικισμών

Τη Δευτέρα 25 Σεπτεμβρίου 2017, στις 7.30 μ.μ.
Στο Πόλις Art Café,  Πεσμαζόγλου 5 και Πανεπιστημίου, Στοά του Βιβλίου
Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
Νίκος Αλιβιζάτος, ομότιμος καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Κωστής Καρπόζηλος, ιστορικός, διευθυντής ΑΣΚΙ
Γιώργος Παγουλάτος, καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας,  Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Νίκος Φίλης, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ
Απόστολος Φωτιάδης, δημοσιογράφος
και ο συγγραφέας Χρήστος Χατζηιωσήφ

[*Parousiasi Hadziiossif_Evropaiki enopoiisi]

Advertisements

#docomomo #callforpapers

DOCOMOMO-TUC_2018ΤΟ ΜΟΝΤΕΡΝΟ ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΗΝ ‘ΕΛΛΗΝΙΚΗ’ ΦΥΣΗ

#callforpapers

Η ελληνική ομάδα εργασίας του DO.CO.MO.MO. και η Σχολή Αρχιτεκτόνων Mηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης συνδιοργανώνουν επιστημονική συνάντηση με θέμα: Tο μοντέρνο βλέμμα στην ‘ελληνική’ φύση. Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στα Χανιά στις 25-26 Μαΐου 2018.

Ένα μεγάλο μέρος της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα αναπτύχθηκε μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον με ιδιαίτερη ταυτότητα. Έλληνες αλλά και ξένοι αρχιτέκτονες δημιούργησαν έργα αναπτύσσοντας έναν γόνιμο διάλογο με τη φύση, κάποιες φορές αντιπαρατιθέμενοι σε αυτήν ενώ κάποιες άλλες «κατασκευάζοντάς» την, επιχειρώντας την σχεδιαστική αναπαράστασή της.

Κάθε συνάντηση όμως της αρχιτεκτονικής με τη φύση, βασισμένη στην ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι ικανός να τη «βελτιώσει», δεν είναι τίποτα άλλο από έκφραση αξιών και ιδεών. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ελλάδα καθότι το ελληνικό τοπίο πέραν της αισθητικής ιδιαιτερότητάς του διαθέτει ευρύτερο ιδεολογικό βάρος μέσω των φιλοσοφικών ιδεών που έχουν διατυπωθεί γι αυτό. Σε αυτό έρχεται να προστεθεί η προσπάθεια απόδοσης του ορισμού της «ελληνικότητας» μέσω ενός γεωμορφολογικού ντετερμινισμού με αναφορά στο ελληνικό τοπίο.

Η σχέση αρχιτεκτονικής και ελληνικής φύσης εμφανίζει πολλαπλότητα θεωρώντας τη φύση ως μυθολογικό τόπο αλλά και συμβολικό χώρο, ως γεωλογική μορφολογία αλλά και τοπιακή κλίμακα, ως ενεργειακό πόρο αλλά και κατασκευαστικό υλικό, ως οικολογική συνείδηση αλλά και βιομορφική αναφορά. Παράλληλα αναδεικνύει την αντίθεση του άστεως με την ύπαιθρο, θεωρώντας την μέρος της φύσης.

Σε μια εποχή κατά την οποία η διεθνής βιβλιογραφία επιχειρεί να αναδείξει την οργανική σύνδεση της μοντέρνας αρχιτεκτονικής με τη φύση και με δεδομένες τις σύγχρονες προκλήσεις που θέτει η σχέση φύσης και τουρισμού στην Ελλάδα, η επιστημονική συνάντηση με θέμα ‘Το μοντέρνο βλέμμα στην ‘ελληνική’ φύση’ έχει ως στόχο να αναδείξει τον διάλογο της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα με την ελληνική φύση μέσα από δύο θεματικούς άξονες:

α. Κοιτάζοντας προς τη φύση – Σχεδιάζοντας με τη φύση.

Από την ‘συναισθηματική τοπογραφία’ του Δ. Πικιώνη και τον λόγο για το κτίσμα που ‘φυτρώνει’ του Α. Κωνσταντινίδη έως τις πολεμικές παρεμβάσεις υπέρ του ελληνικού τοπίου του Α. Προβελέγγιου και τις τοπιακές-οικιστικές ουτοπίες του Τ. Ζενέτου, το φυσικό στοιχείο εμφανίζεται ως βασικό συστατικό με ιστορική και πολιτισμική, αν όχι οντολογική, σημασία. Το σπίτι διακοπών μπροστά στην θάλασσα στην Ανάβυσσο του Α. Κωνσταντινίδη, το αναψυκτήριο δίπλα στο ποτάμι στην Κρύα του Α. Π. Βενετά, το ορεινό συγκρότημα του Δ. Πικιώνη στο Περτούλι και το αγρόκτημα ‘Sparoza’ του J. Soltan στην Παιανία είναι μερικά μόνο από τα έργα που συγκροτήθηκαν εξαρχής σε σχέση με το φυσικό στοιχείο.

Με ποιούς τρόπους οι μοντέρνοι αρχιτέκτονες μίλησαν για τη φύση; Πώς εμφανίστηκε η φύση στον αρχιτεκτονικό θεωρητικό λόγο και γιατί; Πως η αρχιτεκτονική συνδέθηκε με αυτήν; Σε ποιόν βαθμό και με ποιούς τρόπους η αρχιτεκτονική ‘επανανασχεδίασε’ τη φύση; Πώς η ιδιαιτερότητα της ελληνικής φύσης, ως αισθητική του τοπίου αλλά και ως φιλοσοφική ιδέα, διαφοροποίησε την σχέση μοντέρνας αρχιτεκτονικής και φύσης από τις διεθνείς τάσεις;

β. Η μοντέρνα αρχιτεκτονική τοπίου και η ελληνική φύση.

Αν και η παράδοση της αρχιτεκτονικής τοπίου στον ελληνικό χώρο είναι σαφώς περιορισμένη, μπορεί ωστόσο κανείς να αναγνωρίσει κάποιες ενδιαφέρουσες προσπάθειες σχεδιασμού: Η εμβληματική διαμόρφωση του Φιλοπάππου του Δ. Πικιώνη και το πράσινο των ξενοδοχείων Ξενία ανά την Ελλάδα, ο εντυπωσιακός ‘Κήπος Διομήδη’ της H. Hammerbacher και το αφαιρετικό πολεμικό κοιμητήριο Φαλήρου του L. de Soissons, δίνουν ένα στίγμα των διαφορετικών προθέσεων και προσεγγίσεων της μοντέρνας ματιάς στο ελληνικό τοπίο.

Ποιά άλλα πρόσωπα και έργα αρχιτεκτονικής τοπίου στην Ελλάδα του μοντέρνου θα μπορούσαν να αναδειχθούν ως σημαντικά; Ποιές οι αρχές, αξίες και ποιότητες αυτής της αρχιτεκτονικής τοπίου; Ποιές οι επιρροές της και οι αναφορές της; Πώς εισάγεται η ιστορία και η παράδοση του τόπου στο σχεδιασμένο τοπίο;

Θα επιλεγούν για παρουσίαση εισηγήσεις οι οποίες βασίζονται σε πρωτότυπη ιστορική τεκμηρίωση ή/και θεωρητική έρευνα. Θα δοθεί προτεραιότητα σε προτάσεις οι οποίες φέρνουν στο φως αδημοσίευτο αρχειακό υλικό, αναδεικνύουν άγνωστα ή λίγο γνωστά έργα, θέματα και πρόσωπα, καθώς και σε προτάσεις οι οποίες εισάγουν νέα ερμηνευτικά εργαλεία κατανόησης της σχέσης της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα με το φυσικό περιβάλλον και το σχεδιασμένο τοπίο.

Σας καλούμε να μας στείλετε έως τις 10/11/2017 τίτλο, περίληψη (έως 200 λέξεις) και ένα σύντομο βιογραφικό σας (έως 100 λέξεις) στο email: docomomogreece@gmail.com

Οι εισηγητές/τριες οι οποίοι/ες θα επιλεγούν για παρουσίαση θα ενημερωθούν μέσω email έως τις 2/2/2018. Μέρος των εισηγήσεων θα συμπεριληφθεί, μετά από επιλογή, στον επόμενο συλλογικό τόμο της σειράς «Τετράδια του Μοντέρνου».

Επιστημονική επιτροπή:
Κώστας Τσιαμπάος

Επίκουρος Καθηγητής

Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ

Συντονιστής docomomo Greece

Αμαλία Κωτσάκη
Επίκουρη Καθηγήτρια
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης
Οργανωτική επιτροπή:
Κώστας Τσιαμπάος ΕΜΠ
Αμαλία Κωτσάκη ΠΚ
Πανίτα Καραμανέα ΠΚ
Μαρία Νοδαράκη ΕΜΠ

http://www.docomomo.gr

#AssociationForArtHistory #2018 #AnnualConference #callforpapers

2018 ANNUAL CONFERENCE, LONDON, 5-7 APRIL 2018

2018 Annual Conference
Courtauld Institute of Art & King’s College London
5 – 7 April 2018, London

About
The 2018 Annual Conference for art history and visual culture will be co-hosted by the Courtauld Institute of Art and King’s College London. Academic sessions that papers will respond to the idea of ‘looking outwards’. This international 3 day event will look at art history in the broadest sense, and will incorporate a diverse range of speakers and perspectives.

Call for Papers [Deadline for submissions: 6 November 2017]
The 2018 Annual Conference for art history and visual culture will be co-hosted by the Courtauld Institute of Art and King’s College London. This international 3 day event will look at art history in the broadest sense, and will incorporate a diverse range of academic sessions, speakers and perspectives.

The close collaboration between the two institutions – involving numerous other museums and cultural partners in London – will set the tone for a conference oriented around ‘looking outwards’.

On one hand, we will be encouraging art historians and researchers to think about their disciplinary relationships with other affiliated subjects in the arts and humanities (as indeed beyond). On the other, we will be inviting new perspectives on international collaborations within the field (particularly important in the wake of recent political events…).

We aim to incorporate an ambitious range of perspectives – from university academics and doctoral researchers, to educators, curators, heritage partners, and not least artists themselves. We hope to deliver an event with the widest possible remit and reach.

Academic Sessions
The 2018 Annual Conference will host 40 academic sessions, over 3 days (approx. 13/14 sessions each day). Each one-day session will generally consist of between 4 – 8 papers (minimum 4, maximum 8); papers are usually 25-minutes, presented in 35-minute slots to allow for questions and movement between sessions. We will also accommodate alternative session formats – such as world-cafe, round-table or open discussions.

Sessions will respond to the idea of ‘looking outwards’ by engaging with art history and visual culture in the broadest sense. You can view and download the 2018 academic sessions and abstracts(pdf).

Conference Convenors
Joanna Woodall and Katie Scott, Courtauld Institute of Art
Michael Squire, King’s College London

Conference Coordinator
Cheryl Platt, Association for Art History

 

Twitter: @forarthistory

#WarburgInstitutePetitionUpdate

PETITION UPDATE

Victory!

Friends of the Warburg

JUL 31, 2017 — Dear All,

Three years ago this petition was initiated to show support for the life & legacy of the Warburg Institute in particular, and the pursuit of arts and humanities research in general. Today, the petition can be declared victorious on at least one of those counts — the Warburg Institute has survived, thrived, and is no longer under threat, having featured a wonderful programme of events through the vision of David Freedberg as director, and as of October, continuing its work under the directorship of Bill Sherman.

The future of the Warburg is something for us to look forward to, together. As to the broader point concerning the future of arts and humanities research, that too is something the Warburg can continue to intervene in, and further, for the better. As a stable and respected research environment, the next step is to widen those who have access to its remarkable legacy and resources to ensure a bright future.

https://www.change.org/p/petition-save-the-warburg-institute/u/20941294?utm_medium=email&utm_source=111003&utm_campaign=petition_update&sfmc_tk=e%2fpKLRDX%2f%2fO6g6EGi%2fpr7r2Z9Hj9kx%2bQS6v%2fOk1T7ORMX6xVOwnJYcRixVmcK4Lx&j=111003&sfmc_sub=329108199&l=32_HTML&u=21844607&mid=7259882&jb=29

ΡΟC.T.A. – ΑΘΗΝΑ 2017 // ΚΑΛΕΣΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

1917-2017: 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΡΟΣΤΑ – ΑΘΗΝΑ 2017 [προσωρινός τίτλος]

ΑΦΙΣΕΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΣΕ ΑΔΕΙΕΣ ΒΙΤΡΙΝΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΚΑΛΕΣΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

ROCTA MAYAKOVSKY

Προτείνεται η συγκρότηση μιας ομάδας για την οργάνωση (Οκτώβρη και Νοέμβρη 2017 στην Αθήνα) σειράς καλλιτεχνικών δράσεων στις άδειες βιτρίνες των καταστημάτων της πόλης, με συνεργασία εικαστικών, ηθοποιών, μουσικών, σκηνοθετών, σχεδιαστών, χορευτών κ.α., με θεματικό άξονα “Τότε και Τώρα” παραλληλισμοί της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης της Ρωσίας το 1917 και της Ελλάδας σήμερα, παραλληλισμοί της καλλιτεχνικής έκφρασης στην επαναστατική Ρωσία 1917-1922 και στην Ελλάδα την εποχή των μνημονίων.

Κάθε καλλιτέχνης ή ομάδα θα παρουσιάσει τη δουλειά του/της στις βιτρίνες των άδειων καταστημάτων ανεξάρτητα και όπως θέλει. Οι δράσεις θα καταγράφονται και θα δημοσιεύονται στον ιστότοπο (σε κατασκευή) ΡΟΣΤΑ – ΑΘΗΝΑ 2017 [προσωρινός τίτλος]

Παράλληλα θα συγκροτηθεί σε κάποιο χώρο (άδειο κατάστημα; γκαλερί; εργαστήριο;) ένα 15νθημέρο εκδηλώσεων σχετικά με τις τέχνες της Οκτωβριανής Επανάστασης και τις τέχνες του σήμερα.

IMG0053A

Η ιδέα προέρχεται από τις αφίσες που σχεδίασαν και παρουσίασαν Ρώσοι καλλιτέχνες και ποιητές στις βιτρίνες των άδειων καταστημάτων των πόλεων το 1919-22. Το Ρωσικό Τηλεγραφικό Πρακτορείο (ΡΟC.T.A.) χρηματοδότησε ομάδες καλλιτεχνών και ποιητών (Μ. Τσέρεμνιχ, Β. Μαγιακόφσκι, κ.α.) στην παραγωγή αφισών σχολιασμού των κοινωνικοπολιτικών γεγονότων, τις οποίες παρουσίαζαν στις βιτρίνες των άδειων καταστημάτων της Μόσχας και άλλων πόλεων για την ενημέρωση, στήριξη και εμψύχωση του λαού. Λόγω του Εμφυλίου Πολέμου και του αποκλεισμού της Σοβιετικής Δημοκρατίας από ξένες στρατιωτικές δυνάμεις, ένα μεγάλο ποσοστό των κατοίκων των πόλεων τις είχε εγκαταλείψει για να αναζητήσει φαγητό και θέρμανση στις επαρχίες. Πολλά καταστήματα άδειασαν και έκλεισαν. Σ’ αυτά τα καταστήματα τοποθετούνταν οι αφίσες ΡΟCTA.

Μια πρώτη άτυπη επεξηγηματική συνάντηση γνωριμίας και ανταλλαγής απόψεων θα οργανωθεί στην Αθήνα στις αρχές Σεπτέμβρη. Συντονιστής γι’ αυτή τη συνάντηση είναι ο ιστορικός της τέχνης Νίκος Αξαρλής, μελετητής της ρωσικής Αριστερής τέχνης του Μοντερνισμού.

Στο βιβλίο τού Άντζελο Ριπολίνο Ο Μαγιακόφσκι και το ρωσικό πρωτοποριακό θέατρο (Τορίνο 1959, Κέδρος 1977) μπορείτε να διαβάσετε στις σελίδες 111-115 μια κατατοπιστική εξιστόρηση για το ΡΟΣΤΑ.

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.meltonpriorinstitut.org/pages/textarchive.php5?view=text&ID=195&language=English δημοσιεύεται εικονογραφημένη κριτική του Alexander Roob, με ιστορική αναδρομή, για την έκθεση αφισών ΡΟΣΤΑ στην Gallerie Thomas Flor, στο Βερολίνο τον Απρίλη 2014.

Μπορείται να στείλετε άμεσα τις παρατηρήσεις και τις απόψεις σας για την προτεινόμενη συνάντηση και συνεργασία στον Νίκο Αξαρλή naxarlis@otenet.gr

Σκοπός η συγκρότηση μιας προκαταρκτικής ομάδας που θα διοργανώσει τη συνάντηση του Σεπτέμβρη. –

Θάλεια Φλωρά Καραβία (1871-1960)

Λόγω της εκπόνησης μονογραφικής μελέτης για τη ζωγράφο Θάλεια Φλωρά Καραβία (1871-1960) αναζητούνται έργα της που βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα ή το εξωτερικό.

Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε με την κ. Δέσποινα Τσούργιαννη, στο despts@gmail.com

[*Editorial #6]

ITT06-EXOF

EDITORIAL #6

Περιοδικό

Ιστορία της Τέχνης

 

Εάν κάποιος επιχειρούσε να εντοπίσει από τη σκοπιά της ιστορίας της τέχνης τι σημαντικό συνέβη στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες, σίγουρα θα προσέκρουε στη documenta 14. H διεθνής έκθεση η οποία επαναλαμβάνεται κάθε πέντε χρόνια στο Κάσσελ αποφάσισε για την παρούσα διοργάνωση να «μάθει από την Αθήνα» (αν και οι υπεύθυνοι του θεσμού, Έλληνες και μη, έδωσαν την αναμενόμενη απάντηση: τελικώς δεν έμαθαν τίποτε), οργανώνοντας πρώτα μια σειρά δράσεων (κυρίως ομιλίες) και, τελικώς, εκθέτοντας έργα στην ελληνική πρωτεύουσα σε 40 επιλεγμένους χώρους.

Μια τέτοια παραδοχή εγείρει αμέσως ορισμένες αντιρρήσεις. Ό,τι συνδέεται (σημαντικό ή μη) από «ελληνική» άποψη, με την documenta 14, αφορά την πρωτεύουσα της Ελλάδας, όχι απαραιτήτως ολόκληρη τη χώρα. Ωστόσο, εδώ κομίζει κανείς γλαύκα εις Αθήνας (για να επιταθεί το λογοπαίγνιο με οπτικούς όρους: μια γλαυξ είναι το έμβλημα της documenta 14). Ίσως δεν έχει υπογραμμισθεί ιδιαίτερα αλλά η ιστορία της τέχνης είναι, εν πολλοίς, μια ιστορία όσων ‒περί τέχνης‒ συμβαίνουν μόνο στις μεγάλες πόλεις (συχνότατα στις πρωτεύουσες) -στη Φλωρεντία της Αναγέννησης, στη Ρώμη του μπαρόκ, στο Παρίσι του 19ου αιώνα, στη Νέα Υόρκη του μεταπολέμου. Αυτή την πραγματικότητα επιχείρησε εν μέρει να ανατρέψει το 1955 η επιλογή του Κάσελ, μιας πόλης 200.000 κατοίκων, ως έδρας της documenta. Από μιαν άλλη άποψη ωστόσο, αυτή η εποικοδομητική επιλογή μπορεί να ιδωθεί και ως μια παράδοξη αλληλουχία καταστροφών.

Εάν στο Μόναχο υλοποιήθηκε από τους εθνικοσοσιαλιστές η καταστροφή της πρωτοπορίας μέσω της πρώτης έκθεσης εκφυλισμένης τέχνης το 1937, ο βίαια ανεσταλμένος καλλιτεχνικός πειραματισμός επρόκειτο να αναγεννηθεί στο κατεστραμμένο από τους βομβαρδισμούς των συμμάχων επαρχιακό Κάσελ: δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ίδρυση της documenta, που σύντομα επρόκειτο να αναδειχθεί σε παγκόσμιο βαρόμετρο των εξελίξεων της πλέον προηγμένης τέχνης της εποχής μας, εδράζεται στην παραδοχή μιας ενοχής και επιδιώκει μιαν ανάνηψη (ίσως τίποτε πιο φυσικό για μια χώρα προτεσταντών όπως η Γερμανία).

Έδρα της documenta αποτέλεσε το ανηλεώς βομβαρδισμένο Fridericianum. Το κτήριο οικοδομήθηκε ως ένα από τα πρώτα δημόσια μουσεία στην Ευρώπη από τον χωροδεσπότη (Landgraf) της Έσσης Φρειδερίκο Β′ (10 χρόνια πριν από τη γαλλική επανάσταση) με τα χρήματα που αποκόμισε από την πώληση περίπου 19.000 εσιανών (Hessians) μισθοφόρων στον βασιλέα της Αγγλίας. Οι μισθοφόροι ‒οι περισσότεροι άνεργοι και άκληροι, αρκετοί στρατολογημένοι διά της βίας‒ σφαγιάστηκαν στο όνομα της μεγάλης Βρετανίας στα εδάφη του Νέου Κόσμου καθώς χρησιμοποιήθηκαν, ατελέσφορα, για την καταστολή του αμερικανικού πολέμου της ανεξαρτησίας. Να ενταχθεί άραγε σε αυτή τη συλλογιστική του ολέθρου, η επιλογή της ημικατεστραμμένης από τη λεγόμενη «κρίση» Αθήνας, ως κεντρικού σημείου αναφοράς (για κάποιους βεβαίως μήνες) στον παγκόσμιο χάρτη της σύγχρονης τέχνης; Όποια απάντηση κι εάν δώσει κανείς σε αυτό το ερώτημα, υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Πέρα από το συμβολικό ενδιαφέρον του, το δίπολο ενοχή / ανάνηψη ‒ καταστροφή / ανοικοδόμηση, εδράζεται πάντοτε σε πραγματικές ιστορικές περιστάσεις.

Στη δεκαετία του 1950 η κατεστραμμένη Γερμανία όφειλε, για να επιβιώσει, να υποστηρίξει με κάθε τρόπο την ανοικοδόμησή της ως φιλελεύθερο ευρωπαϊκό κράτος˙ σε αυτή την προοπτική εντάσσεται αναμφίβολα η ίδρυση της documenta. Στη δεκαετία μας, είναι άραγε από το ενοχικό καθεστώς του οικονομικού δημίου που επιχειρεί να ανανήψει η Γερμανία μέσω της αποδοχής της Ελλάδας ως ισότιμου, έστω πολιτιστικού, εταίρου στο περιβάλλον της εμφανώς πλέον κατεστραμμένης ευρωπαϊκής ιδέας (μιας και από τον καιρό του πάπα Πίου Β′ και του Pierfrancesco Giambullari, η ενωμένη Ευρώπη υπήρξε μόνο ως ιδέα, ποτέ ως πραγματικότητα); Η παρουσία για τα εγκαίνια στην Αθήνα του ανώτατου πολιτειακού εκπροσώπου της Γερμανίας μοιάζει να το υποδεικνύει.

Εάν αυτό είναι το ζητούμενο, δεν είναι βέβαιο ότι ο στόχος θα επιτευχθεί μέσω της documenta. Σίγουρο πάντως είναι ότι ούτε η Ἑλλάδα πρόκειται έτσι να ανακάμψει οικονομικά. Οι αμοιβές των νεαρών «επιτηρητών» (invigilators) μέσω εταιρείας ενοικίασης εργαζομένων για μερικούς μήνες ‒στο πλαίσιο μιας διοργάνωσης η οποία ενεργοποίησε μια άνευ προηγουμένου αντικαπιταλιστική ρητορική[1], υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων‒ και το συνάλλαγμα των κοσμοπολιτών οπαδών του πολιτιστικού τουρισμού δεν μπορούν βεβαίως ούτε να αυξήσουν την απασχόληση ούτε να αντιμετωπίσουν το δυσβάσταχτο ελληνικό χρέος, παρά τον ενθουσιασμό όσων, εντός και εκτός Ελλάδας, ασχολούνται επαγγελματικά με τη νέα «βιομηχανία της δημιουργικότητας», άξιο κληρονόμο της πολιτιστικής βιομηχανίας. Και φυσικά, ουδέποτε τέθηκε τέτοιος στόχος. Μήπως όμως η ελληνική, έστω, τέχνη θα προβληθεί μέσω, ας πούμε, της παρουσίας της συλλογής του ΕΜΣΤ στον κεντρικό εκθεσιακό χώρο του Κάσελ, το Fridericianum, από το καλοκαίρι 2017; O χρόνος θα το δείξει.

Όμως πέρα από όλα αυτά ‒ή μάλλον, μαζί με όλα αυτά‒ η documenta είναι μια έκθεση τέχνης. Η παρουσία της στην Αθήνα είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να δει κανείς επί τόπου (στο ΕΜΣΤ, στην ΑΣΚΤ, στο Μπενάκη της Πειραιώς, στο Ωδείο Αθηνών και αλλού) τι τάσεις υποστηρίζει σήμερα η documenta και πώς χαρτογραφεί την τέχνη αιχμής της εποχής μας˙ να κατανοήσει δηλαδή πώς συνδέονται σήμερα ‒ιστορικά‒ ο ανθρωπολογικός εξωτισμός με αναβιώσεις του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, οι επαναπροσεγγίσεις του ανθρώπινου σώματος με ορισμένες στοιχειώδεις εκδοχές της ζωγραφικής, η αφήγηση προσωπικών ιστοριών με τα διάσπαρτα υπολείμματα μιας τρέχουσας, καθημερινής δραστηριότητας -για να αναφερθούμε σε ορισμένες μόνο έννοιες που μοιάζει να βρίσκονται στον πυρήνα των εκθέσεων της documenta 14 στην Αθήνα. Μετά τα εγκαίνια της έκθεσης και του Κάσελ, το ζήτημα θα αντιμετωπισθεί εκτενέστερα μέσα από τις σελίδες του επόμενου τεύχους του περιοδικού.

Μα είναι άραγε δυνατόν τόσο πρόσφατες τάσεις να απασχολούν ένα περιοδικό ιστορίας της τέχνης; Είναι ένα ακόμη ερώτημα που μπορεί να εγερθεί πάραυτα, ειδικά στην Ελλάδα όπου, για πολλούς, η σύγχρονη τέχνη αποτελεί αντικείμενο της ‒δυστυχώς σήμερα σχεδόν ανύπαρκτης‒ τεχνοκριτικής, όχι της ιστορίας. Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα θα μπορούσαμε ίσως ‒καταληκτικά‒ να αναφερθούμε στην πρόσφατη, σχεδόν ταυτόχρονη, απώλεια τριών καλλιτεχνών που τυχαίνει να γεννήθηκαν στην Ελλάδα: του Δημήτρη Μυταρά (1934-2017), του Γιάννη Βαλαβανιδη (1939-2017) και του Γιάννη Κουνέλλη (1936-2017). Είναι αναμφίβολο ότι μόνο το έργο του τελευταίου έχει μελετηθεί συστηματικά στο πλαίσιο της ιστορίας της τέχνης. Και τούτο επειδή ο Γιάννης Κουνέλλης δραστηριοποιήθηκε κυρίως εκτός Ελλάδας σε ένα περιβάλλον όπου, εκτός των άλλων, η ιστορική αποτίμηση του σύγχρονου θεωρείται απολύτως θεμιτή. Δεν οφείλουμε άραγε να πράττουμε το ίδιο απέναντι σε όσους δημιουργούν σε μεγαλύτερη εγγύτητα με εμάς, όχι μόνο στον οικείο μας χρόνο αλλά και στον οικείο μας χώρο; Να αντιμετωπίζουμε, στο πεδίο της τέχνης, και το παρόν ως ιστορία: να τι έχουμε εντέλει να μάθουμε εμείς, εδώ, από την documenta.

 

Νίκος Δασκαλοθανάσης

[1] Για τις συνθήκες πρόσληψης και αμοιβής των εργαζομένων στη διοργάνωση της Αθήνας βλ. την καταγγελία της «Πρωτοβουλίας εργαζομένων στην documenta 14» στη διεύθυνση http://tvxs.gr/news/ellada/kataggelia-ergazomenon-sti-documenta-14-learning-athens-onoma-kai-pragma?utm_source=FacebookE&utm_campaign=userBaseE&utm_medium=225848 (πρόσβαση: 21/4/2017). Για την απάντηση των υπεύθυνων της documenta 14 ‒που, κατά τη γνώμη μου, όχι μόνο δεν αντικρούει αλλά επί της ουσίας επιβεβαιώνει τις καταγγελίες των εργαζομένων‒ βλ. http://www.hitandrun.gr/ti-apanta-documenta-stis-katangelies-ergazomenon-gia-aparadektes-ergasiakes-sinthikes/ (πρόσβαση: 30/4/2017). Για την ανταπάντηση των εργαζομένων βλ. http://krisseis.blogspot.gr/2017/05/documenta-14.html (πρόσβαση: 14/5/2017).